Markgräflerisch
 |
Dialäkt: Markgräflerisch (Ebringe) |
Markgräflerisch noch dere Definition isch - historisch - e Variante vum Hochalemannische, wo zwische Freiburg un Basel gschwätzt wird.
Inhaltsverzeichnis |
Definition
Korrekt miesst mer s'Markgräflerisch wohl als Hochalemannisch mit binnenhochdeutscher Konsonantenschwächung im Kontaktgebiet zum Niederalemannischen bezeichne.
Merkmalé
|
Dialäkt: Markgräflerisch (Lörrach) |
De Verlauf vo de k-ch-Liníé isch nimmí klar definierbar. Frihner isch sie direkt unter Freiburg verlaufe. Hüt git s nur no wenígi Lýt wo Chatz und Chopf sage; unter em Yfluss vom Hochdýtsche sait mer hýfíg Katz und Kopf. Wo s ch nó erhalte blybe isch, wird s oft weníger dýtlich úßgsproche wie z.B. in de Schwíz. De Lút klingt wie e Mischíg zwüsche [x] und [r] und kunnt em Lút [ʁ] noch.
E Bsunderheit vom Markgräflerische Dialekt isch úßerdem d Verschiebíg vo de schwízerdýtsche Lúte "ue" und "üe". Im ursprüngliche Dialekt ßin sie zu "üe" und "ie" worde, woby "ü", "i" und "e" stark reduziert und insgsamt kürzer gspróche werde, was de Dialekt vom Baseldýtsch unterscheidet. Unter em Yfluss vom Hochdýtsche werde "üe" und "ie" immer mehr zu "ü:" und "i:".
Ybersicht:
| Schwízerisch | Phonetisch (CH) | Markgräflerisch | Phonetisch (Markgr.) |
| uä | uε | üe | ʏə |
| üä | yε | ie | ɪə |
| iä | iε | ie | ɪə |
E wíteres Merkmal isch de Lút [ɐ] am Wortend vo Wörter uff -er und für s r zwüsche me Vokal und me Konsonant. Je noch Gebiet wird au e Lút gsait, Lúté wie [ɔ] oder [ɒ] nochkunnt und wo au in große Teilé vo Württeberg und de Ostschwíz verwendet wird.
Vokalé
S Markgräflerische verwendet insgsamt 20 Vokale: [a:], [a]
[ε], [e:], [ə], [ε:]
[ɪ], [i], [i:]
[ɔ], [o], [o:]
[ʊ], [u], [u:]
[œ], [ø:]
[ʏ], [y], [y:]
Wíteres
In dr Umgangssproch wird üsserdem - au underem Ifluss vu dr Stadt Friburg, wo s'Alemannisch e ganz grings Asähe het - diphthongiert. Mer sait jetzt z.B. mej, dej un sej statt mi, di un si bi dr Possessivpronome,
S'Markgräflerisch isch au nit yheitlich, so verlaufe - z.T. an historische Konfessionsgrenze - Isoglosse vo ü un i oder ä un e, wo ufgrund vu dr inzwische (glicklicherwiis) meegliche Mischehe au unter dr Dialektsprecher verschwinde oder verwische.
Subtili grammatikalische Unterschide git's au zwische Süde und Norde vum Markgräfland, so z.B. bim Zahlwort zwei, wo mer im Süde in dr Deklination zwische dr grammatikalische Gschlechter underschidet, was mer im Norde degege nit macht.
Literatur
Dr bechanntischt Dichter vum markgräfler Alemannisch isch dr Johann Peter Hebel.
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History