Oxigeno


Oxigenoa
8 Nitrogenoa ← Oxigenoa → Fluorra
-
↑
O
↓
S
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Oxigenoa, O, 8
Serie kimikoa ez-metalak, anfigenoak
Taldea, Periodoa, Orbitala 16, 2, p
Itxura gas gardena, likido urdin argia
Oxigenoa
Masa atomikoa 15,9994(3) g/mol
Konfigurazio elektronikoa 1s2 2s2 2p4
Elektroiak orbitaleko 2, 6
Propietate fisikoak
Egoera gasa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
1,429 g/L
Urtze-puntua 54,36 K
(-218,79 °C, -361,82 °F)
Irakite-puntua 90,20 K
(-182,95 °C, -297,31 °F)
Urtze-entalpia (O2) 0,444 kJ·mol−1
Irakite-entalpia (O2) 6,82 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 29,378 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 61 73 90
Propietate atomikoak
Kristal-egitura kubikoa
Oxidazio-zenbakia(k) 2, 1, -1, -2
(oxido neutroa)
Elektronegatibotasuna 3,44 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 1.313,9 kJ/mol
2.a: 3.388,3 kJ/mol
3.a: 5.300,5 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)		 60 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)		 48 pm
Erradio kobalentea 73 pm
Van der Waalsen erradioa 152 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 26,58x10-3 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 330 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: oxigenoaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
16O  %99,76 O egonkorra da 8 neutroirekin
17O  %0,039 O egonkorra da 9 neutroirekin
18O  %0,201 O egonkorra da 10 neutroirekin
Erreferentziak

Oxigenoa elementu kimiko bat da, O ikurra eta 8 zenbaki atomikoa dituena.

Eduki-taula

Ezaugarri nagusiak

Taula periodikoko anfigenoen taldeko kide hau ez-metal oso erreaktiboa da. Abiadura bizian eratzen ditu konposatuak (batez ere oxidoak) ia beste edozein elementurekin. Tenperatura eta presio estandarrean bi oxigeno-atomo lotu eta dioxigenoa eratzen dute, O2 formula duen gas koloregabe, usaingabe eta zaporegabea. Oxigenoa Unibertsoko hirugarren elementurik arruntena da masaz, hidrogenoaren eta helioaren ondoren, eta Lurrazaleko elementurik ugariena da. Uraren masaren %88,8a eta airearen bolumenaren %20,9a oxigenoa da.

Izaki bizidunetako egiturazko molekula mota guztiek, hala nola proteinek, karbohidratoek edo gantzek, oxigenoa daukate osagaitzat. Era berean, animalien maskor, hortz eta hezurrak osatzen dituzten konposatu ez-organiko gehienek ere oxigenoa daukate. Zianobakterioek, algek eta landareek oxigenoa ekoizten dute, bere forma diatomikoan, fotosintesian zehar, eta zelulen arnasketan erabiltzen dute izaki bizidun konplexu guztiek. Oxigenoa toxikoa da organismo anaerobikoentzako. Oxigenoaren beste forma alotropo batek, ozonoak (O3), biosfera argi ultramoretik babesten du atmosferako garaiera altuetako ozono-geruzari esker. Haatik, lurrazalaren mailan ozonoa kutsatzailea da.

Historia

Oxigenoa Joseph Priestley-k eta Carl Wilhelm Scheele-k aurkitu zuten 1771an, bakoitzak bere aldetik, baina normalean Priestley-ri ematen zaio lehentasuna, aurkikuntza argitaratzen lehena izan zelako. Oxigeno hitza 1777an sortu zuen Antoine Lavoisier-ek.

Erabilerak

Oxigenoaren ekoizpen industrialerako hainbat metodo erabiltzen dira, hala nola aire likidotuaren destilazio zatikatuaren bidez, zeolita erabiliz, airearen oxigenoa kontzentratuz, uraren elektrolisiaren bidez...

Oxigenoaren erabilera nagusiak hauek dira: altzairuaren, plastikoen eta ehunen ekoizpena; koheteen errekuntza-sistema; oxigenoaren bidezko terapia medikoak; eta bizitzarako euskarri gisa hegazkin, itsaspeko eta espaziontzietan.

Erreferentziak


! __







Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History