Switserlân
|
|||||
| Motto: Unus pro omnibus, omnes pro uno. (Latynsk: Ien foar alleman, alleman foar ien.) |
|||||
| Folksliet: Switserske Psalm | |||||
 |
|||||
| Offisjele taal | Dútsk, Frânsk, Italjaansk, Retoromaansk | ||||
| Haadstêd | Bern | ||||
| Steatsfoarm | Republyk | ||||
| Gebiet Oerflak % wetter |
41.285 km² 4,2% |
||||
| Ynwenners (2006) | 7.507.300 | ||||
| Munt | Switserske Frank (CHF) | ||||
| Tiidsône | UTC +1 | ||||
| Nasjonale feestdei | 1 augustus | ||||
| Lânkoade | CHE | ||||
| Ynternet | .ch | ||||
| Tillefoan | 41 | ||||
Switserlân is in lân yn it Midden-Jeropa. De haadstêd is Bern en de presidint fan de republyk is sûnt 2006 Moritz Leuenberger.
Switserlân wurdt begrinzge troch:
- Dútslân yn it noarden;
- Lychtenstein en Eastenryk yn it easten;
- Itaalje yn it suden;
- Frankryk yn it westen.
Ynhâld |
Geografy
Switserlân is by útstek in Alpenlân. De heechste bergen lizze yn it suden en easten fan it lân. Yn it noardwesten leit de Jura. It noarden en it midden fan it lân is minder bercheftich en dêrtroch ek it tichst befolke.
De grutste marren fan it lân binne: de Bodenmar en de Mar fan Genève. De wichtichste rivieren binne de Ryn mei syn sydrivier de Aare, en fierders de Rhône en de Inn, dy't alle trije yn Switserlân ûntspringen. Yn Switserlân befynt him de wetterskieding tusken de Noardsee, de Swarte See, de Adriatyske See en de Middellânske See.
De haadstêd is Bern. Oare wichtige stêden binne ûnder oaren Sürich (de grutste stêd), Genève, Bazel en Lausanne.
Klimaat
Der is in grut ferskaat oan klimaten yn Switserlân, fan in poalklimaat yn it heechberchtme oant en mei in mediterraansk klimaat yn Ticino. Lykwols giet it klimaat yn it generaal oer fan in lânklimaat nei seeklimaat en hearket yn de hegere dielen fan de Alpen in heechberchtmeklimaat.
Skiednis
Switserlân is ûntstien op 1 augustus 1291, doe't de oerkantons - Uri, Schwyz en Unterwalden - fan it Hillige Roomske Ryk in konfederaasje stiften om harren ûnôfhinklikens tsjinoer de Habsburgske foarsten te bewarjen.
Har selsstannigens waard pas erkend by de Frede fan Westfalen yn 1648, dy't ek in ein makke oan de Tachtichjierrige Oarloch en de Tritichjierrige Oarloch.
Nei ferrin fan tiid sleaten ek oare kantons har oan by de Switserske federaasje.
Yn 1848 waard nei in lytse godstsjinstkriich (de lêste fan de yn totaal fiif godstsjienstkrigen) tusken katoliken en protestanten de steat foarfêst omfoarme ta in steatebûn.
Tidens de beide wrâldkrigen hâlde it lân har ôfsidich.
Demografy
Befolking
Ein 2003 wennen yn Switserlân 7.507.300 minsken. In grut part dêrfan (20%) komt oarspronklik út it bûtenlân.
| Kengetallen per ein 2006[1] en ein 2005 [2] | |
|---|---|
| Bevolking | 7.507.300 |
| ferdieling Man/frou | 49,0% man |
| Bûtenlanners | 20,7% |
| Libbensferwachting manlju | 78,7 jaar |
| Libbensferwachting froulju | 83,9 jaar |
| Oantal bern per frou | 1,42 |
| Oantal skiedings per 100 houliken | 53,1 |
Taal
Yn Switserlân wurde troch de befolking meardere talen sprutsen. De nasjonale en offisjele talen fan Switserlân binne:
- it Dútsk dat as haadtaal sprutsen wurdt troch 63,7 persint fan de befolking [3]
- it Frânsk dat as haadtaal sprutsen wurdt troch 20,4% fan de befolking
- it Italjaansk dat as haadtaal sprutsen wurdt troch 6,5% fan de befolking
- it Reto-Romaansk dat as haadtaal sprutsen wurdt troch 0,5% fan de befolking
Omdat in grut part fan de befolking ôfkomstich is fan it bûtenlân hat om-ende-by 9,0% fan de Switserske befolking noch in oare taal as earste taal. Dêrfan is it Servokroatysk wol de wichtichste mei 1,4% sprekkers, folge troch Albaneesk, Portugeesk, Spaansk, Ingelsk, Turksk, Tamil, Arabysk en Nederlânsk.
It Dútsk dat troch de Dútstalige Switsers sprutsen wurdt is Switserdútsk, dat op in soad punten ôfwykt fan it Heechdútsk en dat ek grutte ferskillen kent tusken de ferskate stêden en doarpen. It Switserske Frâns is op guon punten ôfwikend fan it offisjele Frânsk. It Reto-Romaansk wurdt allinnich sprutsen yn in part fan it kanton Graubünden.
Yn de ferskate lânstalen wurdt Switserlân: Schweiz (Dútsk), Suisse (Frânsk), Svizzera (Italjaansk) en Svizra (Reto-Romaansk) neamd.
Fuotnoaten
- ↑ Statistik des jährlichen Bevölkerungsstandes (ESPOP) und der natürlichen Bevölkerungsbewegung (BEVNAT) 2006
- ↑ Bevölkerung - Die wichtigsten Zahlen
- ↑ eidgenössische Volkszählung 2000 - Sprachenlandschaft in der Schweiz
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History