Democraten 66
| Democraten 66 | |
|---|---|
 |
|
| Partijvoorzitter | Ingrid van Engelshoven |
| Partijleider | Alexander Pechtold |
| Fractieleider Eerste Kamer | Gerard Schouw |
| Fractieleider Tweede Kamer | Alexander Pechtold |
| Delegatieleider Europees Parlement | Sophie in 't Veld |
| Zetels in de Eerste Kamer |  |
| Zetels in de Tweede Kamer |  |
| Zetels in het Europees Parlement |  |
| Oprichting | 1966 |
| Richting | Centrum-links |
| Ideologie | progressief liberalisme, Pragmatisme |
| Jongerenorganisatie | Jonge Democraten |
| Wetenschappelijk Bureau | Wetenschappelijk Bureau D66 |
| Europese fractie | ALDE |
| Europese organisatie | ELDR |
| Internationale organisatie | LI |
| Website | www.d66.nl |
Democraten 66 (D66) (officiële naam: Politieke Partij Democraten 66; vroeger afgekort als D'66) is een Nederlandse politieke partij van progressief-liberale signatuur.[1] [2] Het heeft ook kenmerken van pragmatisme.[3] De partij is opgericht op 14 oktober 1966 door 44 personen (van wie 25 in andere partijen actief waren geweest).[4]
Initiatiefnemers waren de journalist van het Algemeen Handelsblad Hans van Mierlo, die partijleider werd, en Amsterdams VVD-gemeenteraadslid en fractie-voorzitter Hans Gruijters.[4]
Ontstaan en geschiedenis
De oprichting op 14 oktober 1966 werd voorafgegaan door het Appèl '66. D66 legde met name de nadruk op democratisering van de samenleving en een nieuw partijenstelsel. Daarnaast benadrukte de nieuwe partij geestelijke vrijheid en individuele ontplooiing. Bij de Kamerverkiezingen in 1967 behaalde de partij meteen 7 zetels; uniek in een tijd waarin gewoonlijk slechts kleine verschuivingen plaatsvonden.
Keerpunt '72
In 1971 steeg D66 naar 11 zetels, in een alliantie met de PPR en de PvdA. Van Mierlo streefde naar een Progressieve Volkspartij. Deze vorming mislukte en in 1972 zakte de partij naar 6 zetels. Na de formatie van het kabinet (waaraan D66 deelnam) trad Van Mierlo af als fractievoorzitter, vanwege onvoldoende steun in de fractie, ten gunste van Jan Terlouw. De nog desastreuzer verlopen Statenverkiezingen in 1974 leidden tot een grote crisis in de partij. Veel leden zegden op, en er werd getwijfeld aan het bestaansrecht van de partij. De meerderheid van de leden was voor het opheffen van de partij, maar de vereiste tweederdemeerderheid werd niet gehaald.
Een redelijk alternatief
Nadat de partij een jaar lang vrijwel niet actief geweest was werd in 1975 toch besloten de partij nieuw leven in te blazen. Onder leiding van Jan Glastra van Loon en Jan Terlouw werd een nieuwe koers uitgezet, die zich minder richtte op bestuurlijke vernieuwing, Terlouw benadrukte een liberalere profilering. De partij kreeg weer nieuw elan, en wist veel nieuwe leden te werven (op het dieptepunt waren er nog maar een paar honderd leden). Terlouw wist de leden te motiveren door 60.000 handtekeningen te eisen alvorens zich beschikbaar te stellen als lijsttrekker. D66 ging zich presenteren als het "redelijk alternatief" voor de gepolariseerde CDA en PvdA. Dit levert D66 bij de verkiezingen in 1977 zelfs 2 zetels winst op.
Vanaf 1977 voert D66 succesvol oppositie tegen het kabinet Van Agt I. Onder Terlouw won de partij de verkiezingen van 1981 met 17 zetels. D66 trad toe tot een coalitie met het CDA en de PvdA. Dit ging echter niet lang goed. Het kabinet wordt gekenmerkt door tal van conflicten en krijgt de naam "vechtkabinet". In 1982 trok de PvdA zich terug uit de regering. D66 bleef in de regering. Dit werd door de eigen aanhang niet begrepen en de partij zakte naar 6 zetels.
Andere politiek
In een poging de partij opnieuw uit de malaise te halen keerde Van Mierlo terug als partijleider. Hij pleitte voor een opheffing van de polarisatie tussen de PvdA en de VVD en richtte zich meer op individuele ontplooiing, en thema's als milieubehoud, technologische vernieuwing en vrouwenemancipatie. De herleving van de partij was succesvol en de partij behaalde in 1986 9 zetels en in 1989 12 zetels. Programmatisch paste D66 goed in de nieuwe coalitie van CDA en PvdA, maar Ruud Lubbers wilde de Democraten er niet bij hebben.
De Paarse kabinetten
De oppositie legde de partij geen windeieren: het aantal werd bij de verkiezingen van 1994 verdubbeld tot 24 zetels. Door de electorale positie slaagde D66 er in om voor het eerst sinds de Eerste Wereldoorlog een coalitie zonder confessionele partij(en) te vormen: PvdA, VVD en D66 vormden samen de eerste paarse coalitie. Hans van Mierlo wordt minister van buitenlandse zaken en Gerrit-Jan Wolffensperger de nieuwe fractievoorzitter. Als partijleider wordt hij in 1997 opgevolgt door Els Borst. Hoewel het kabinet erg populair is weet D66 er niet van te profiteren. In 1998 verliest de partij 10 zetels.
Ondanks een verkiezingsnederlaag in 1998 (14 zetels) bleef de partij deel uitmaken van een paarse coalitie. In dit tweede paarse kabinet krijgt D66 in 1999 te maken met de Nacht van Wiegel als het voorstel voor het referendum in de 1e kamer sneuvelt. D66 laat het kabinet vallen maar keert niet veel later toch terug in de coalitie. Iets dat de partij veel kritiek oplevert.
|
Aantal D66-zetels |
Na paars
De regeringsdeelname leidde onder de nieuwe partijleider Thom de Graaf in 2002 tot een tweede nederlaag (7 zetels). D66 ging de oppositie in, en bij de verkiezingen van 2003 zakte de partij verder naar 6 zetels. De Graaf trad terug en werd opgevolgd door Boris Dittrich.
Coalitievorming 2003
In het voorjaar van 2003 besloot D66 deel te nemen aan het kabinet-Balkenende II, met de VVD en het CDA. Dit terwijl D66 deelname aan een coalitie met CDA en VVD uitdrukkelijk had uitgesloten. Nadat de onderhandelingen tussen Wouter Bos en Jan Peter Balkenende mislukt waren maakte D66 echter een coalitie met CDA en VVD mogelijk en voorkwam aldus dat de LPF opnieuw, of de ChristenUnie en de SGP voor het eerst in de regering zouden komen. Van het typische D66 speerpunt bestuurlijke vernieuwing kwam weinig terecht, waarop verantwoordelijk minister De Graaf uit het kabinet stapte. Hij werd tussentijds opgevolgd door Alexander Pechtold.
Interne crisis van 2006
In 2006 ontstond een crisis binnen de partij, naar aanleiding van verliezen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Sommige leden, die ontevreden waren over de als rechts ervaren koers van Balkenende-II (vooral het immigratie- en integratiebeleid van minister Verdonk), pleitten voor opheffing van de partij; enkele leden maakten bekend zich af te zullen splitsen onder de naam deZES, wat mislukte. Op het drukbezochte D66-congres van 13 mei werd een motie om uit het kabinet te stappen evenwel door een meerderheid verworpen.[5] De aangekondigde motie om de partij op te heffen werd niet ingediend.
Niet lang daarna speelt de lijsttrekkersverkiezing. De belangrijkste kandidaten zijn minister Alexander Pechtold en fractievoorzitter Lousewies van der Laan. In deze twee weken durende nek-aan-nek race lopen de emoties hoog op en is het moddergooien niet van de lucht. Ook dit lever D66 schade op. Alexander Pechtold komt als winnaar uit de bus.
Kabinetscrisis 2006
Op 29 juni 2006 veroorzaakt de partij een kabinetscrisis door een motie van afkeuring tegen Minister Verdonk te steunen en haar vertrek te eisen. [6] De motie wordt verworpen doordat de LPF de coalitie wel steunt. In een vervolgdebat blijkt dat het gehele kabinet (inclusief D66-ministers Laurens Jan Brinkhorst en Alexander Pechtold) van mening is dat aan de verworpen motie geen conclusies verbonden hoeven te worden. Daarop trekt de D66-Kamerfractie de politieke steun voor het kabinet in en stappen de D66-ministers op. Vervolgens stellen de andere ministers hun portefeuille ter beschikking.
Kritiek van Hans van Mierlo
Op 6 oktober 2006 sprak de D66 oprichter Hans van Mierlo openlijk zijn twijfel uit over de toekomst van de partij. Volgens Van Mierlo heeft de partij haar geloofwaardigheid verloren door als coalitiepartner in Balkenende II geen breekpunt te maken van het beleid van VVD-minister Rita Verdonk. In het tv-programma EénVandaag zei hij dat de partij zich moet afvragen 'of het na veertig jaar genoeg is geweest'. Op het najaarscongres van D66, een dag later, noemde hij D66 echter nog steeds hard nodig.
Oppositie en tekenen van herstel
Hoewel enkele weken voor de verkiezingen enkele peilingen nul zetels aangeven weet D66 op 22 november 2006 toch met 3 zetels in de tweede kamer terug te keren. Deze zijn voor Alexander Pechtold, Boris van der Ham en Fatma Koser-Kaya (die met voorkeursstemmen boven Bert Bakker uitkomt. Ook tijdens de provinciale verkiezingen in maart 2007 krijgt de partij een forse slag en verdwijnt in enkele provincies geheel uit de staten. In de senaat weet D66 door een lijstverbinding nog wel met 2 zetels terug te keren. Deze zijn voor Gerard Schouw en Hans Engels (deze weet door voorkeursstemmen boven Boele Staal uit te komen). Hoewel de schade na de laatste nederlagen aanzienlijk is besluit de partij door te gaan.
In 2007 maakt een commissie onder leiding van Louise Groenman het rapport "Verloren vertrouwen en de weg naar herstel" een grondige analyse van twaalf jaar verkiezingsnederlagen. Het rapport "Klaar voor de klim" is een plan van aanpak om D66 organisatorisch weer op de rails te krijgen, door onder andere het instellen van een permanente programmacommissie en een opleidingstraject voor nieuwe vertegenwoordigers. In Mei 2007 wordt Ingrid van Engelshoven als nieuwe voorzitter gekozen om de voorstellen te implementeren.
In de oppositie tracht D66 zich vanaf 2007 te laten zien als alternatief van het kabinet Balkenende IV. D66 verwijt het kabinet besluiteloosheid op tal van belangrijke thema's. Bovendien beschouwt D66 het gevoerde beleid als betuttelend en bemoeizuchtig. Daarnaast ageert D66 ook veelvuldig tegen de politiek van Geert Wilders en zijn PVV.
In peilingen is in 2007 een licht herstel te zien en ook boekt de partij over dat jaar weer een lichte ledenwinst, een trend die zich steviger doorzet in 2008. In het voorjaar van 2008 wint D66 ook in de peilingen weer aan populariteit.
Reden van bestaan
De vraag naar de bestaansgrond is altijd een bewogen, een meeslepende en een terugkerende discussie geweest binnen D66. Het eerste partijcongres omschreef haar als een radicale democratisering van de Nederlandse samenleving in het algemeen en van het Nederlandse politieke bestel in het bijzonder. Dit is een tweeslag maar de nadruk heeft lange tijd gelegen op de laatste component, de staatsrechtelijke vernieuwing. Speerpunten daarbij zijn het referendum, afschaffing van de Eerste Kamer, directe verkiezingen van de minister-president en burgemeesters, en de invoering van een gematigd districtenstelsel. Mede-oprichter Van Mierlo was dan ook een exponent van het democratisch radicalisme, een stroming die in de negentiende eeuw was vermalen tussen socialisme en liberalisme. Hij had weinig op met nadere aanduidingen omtrent de visie en maatschappijbeschouwing van D66. Ideologieën hadden immers afgedaan en D66 was vooral een pragmatische partij. Na de periode Terlouw, die de partij als 'redelijk alternatief' wel meer in een eigen traditie trachtte te plaatsen met aandacht voor milieu, sociale vraagstukken en technologie, kwam Van Mierlo midden jaren tachtig terug met zijn rede 'Een reden van bestaan'. De primaire bestaansgrond lag volgens deze rede nog steeds in de politieke vernieuwing.
Aan het eind van de twintigste eeuw kwamen de kaarten wat anders te liggen. Nadat het anti-dogmatische van de partij een heel eigen dogma leek te zijn geworden, wist de groep Opschudding in 1998 dit dogma te doorbreken en slaagde ze er als eerste in de partij een ondertitel mee te geven. D66 heet vanaf dan sociaal-liberaal. Opschudding verwoordde het zo: "D66 bestaat als sociaal-liberale partij om een duurzame, democratische en open samenleving op te bouwen, waarin de mens zich ontplooit in solidariteit met anderen.". Hiermee plaatste de partij zich in de vrijzinnige internationale politieke hoofdstroom van het progressief liberalisme en in de politieke filosofie van het ontplooiingsliberalisme. Dit legde de partij vast in haar statuten alsmede in de "Uitgangspunten van D66".
Met deze inbedding in het progressief liberalisme had D66 een tweede reden van bestaan. Deze tweede reden verving de eerste echter niet, de eerste ging er in wezen in op. Het ontplooiingsliberalisme stelde de vrije maar verantwoordelijke mens centraal. En het wil de mens, in gelijkwaardigheid tot elkaar, invloed geven om zelf invulling te geven aan het leven en de maatschappij. Voor dat laatste is openheid en democratie noodzakelijk en daardoor wordt de oorspronkelijke bestaansgrond ook door de tweede geïmpliceerd.
Vrijzinnig Democratische Bond
Met deze oriëntatie op het progressief liberalisme kan D66 beschouwd worden als de herleving van de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) uit de eerste helft van de 20e eeuw. De VDB ontstond in 1901 door een afsplitsing van de Liberale Unie en ging in 1946 op in de PvdA.
Europa en internationaal
D66 manifesteert zich als de meest Europese partij van Nederland, zo pleit de partij voor een federaal Europa in het pamflet 'De Verenigde Staten van Europa'. D66 is lid van de Liberale Internationale (LI) en van de Partij van Europese Liberalen en Democraten (ELDR).
D66 is mede-oprichter van het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie, een organisatie van zeven Nederlandse politieke partijen die democratiseringswerk steunt in 17 landen.
Liberaal-Democratische samenwerking
Ter onderscheiding wordt D66 wel eens ingedeeld als progressief-liberaal en de VVD als conservatief-liberaal.
In Europees verband wordt sinds 1984 net als de VVD het Europees verkiezingsprogramma gevolgd van de Partij van Europese Liberalen en Democraten (en Radicalen) (ELDR) en samengewerkt in één liberaal-democratische fractie in het Europees Parlement als D66-delegatie en VVD-delegatie.
Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2004 was er een lijstverbinding tussen D66 en VVD, hetwelk resulteerde in 1 Parlementszetel voor de D66-delegatie (was 2) en 4 EP-zetels voor de VVD-delegatie (was 5). De fractie van Europees Liberalen en Democraten is vanaf 2004 omgedoopt in Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE; Franse afkorting ADLE), de derde fractie in het Europees Parlement, met 88 van de 732 zetels.
N.B. hiervan zijn tevens zes Belgische Europarlementariërs lid: de Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD)/Vivant (3 zetels) en de Mouvement Réformateur (MR) (3 zetels).
Kroonjuwelen
In het nagestreefde beleid van de Democraten is regelmatig sprake van de 'Kroonjuwelen'. Op dit moment zijn deze kroonjuwelen er nog wel, maar leiden ze een slapend bestaan. Ze worden onderhouden; volgens D66 heeft het geen zin er iedere keer weer mee te komen, omdat het mensen te lang heeft geduurd, maar blijft het een actueel onderwerp[7]:
- gekozen burgemeester
- gekozen premier
- districtenstelsel
- dualisme
- referendum
Volksvertegenwoordigers en bestuurders
Tweede Kamer
De Tweede Kamerfractie van de D66 bestaat sinds de verkiezingen van 2006 uit drie personen:
 Alle (voormalige) Tweede Kamerleden voor D66 |
Eerste Kamer
De Eerste Kamerfractie van de D66 bestaat sinds de verkiezingen van 2007 uit twee personen:
| Alle (voormalige) Eerste Kamerleden voor D66 |
- Gerard Schouw, fractievoorzitter
- Hans Engels
Provincies
| Provincie | Stemmen (%) | Zetels |
|---|---|---|
| Utrecht | 4,0% | 2 |
| Noord-Holland | 3,8% | 2 |
| Zuid-Holland | 2,6% | 1 |
| Groningen | 2,6% | 1 |
| Gelderland | 2,3% | 1 |
| Limburg | 2,3% | 1 |
| Noord-Brabant | 2,1% | 1 |
| Flevoland | 2,1% | 0 |
| Drenthe | 1,9% | 0 |
| Overijssel | 1,6% | 0 |
| Friesland | 1,3% | 0 |
| Zeeland | 1,3% | 0 |
Europees Parlement
De delegatie van D66 in het Europees Parlement maakt net als de VVD deel uit van de fractie Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa. D66 heeft sinds de verkiezingen van 2004 één lid in het Europees Parlement:
Bijzondere functies
Leden in de Raad van state
Ministers van staat
SER-leden
- Alexander Rinnooy Kan (Kroonlid, Voorzitter)
- Boele Staal (Werkgeverslid, namens VNO/NCW)
Gemeenten
Ongeveer 25 burgemeesters in Nederland zijn van D66-huize. Voorbeelden zijn Thom de Graaf (Nijmegen), Nico Schoof (Alphen aan den Rijn), Albertine van Vliet-Kuiper (Amersfoort), Ernst Bakker (Hilversum), Onno van Veldhuizen (Hoorn), Arnold Gerritsen (Zutphen) en Franc Weerwind (Niedorp), de eerste Nederlandse burgemeester van Surinaamse afkomst.
De partij heeft daarnaast ongeveer 30 wethouders, 144 gemeenteraads- en 16 deelgemeenteraadsleden (14 in Amsterdam, 2 in Rotterdam).
Waterschappen
De waterschapsverkiezingen in november 2008 vinden voor het eerst plaats met behulp van een lijstenstelsel in plaats van voorheen het personenstelsel. D66 doet in een aantal waterschappen mee als onderdeel van de groen-rode coalitie Water Natuurlijk.
Bewindslieden
| Zie lijst van D66-bewindslieden voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
D66 heeft aan zes kabinetten deelgenomen. De volgende personen zijn vice-premier geweest:
- Hans van Mierlo, partijleider tussen 1966 en 1972 en tussen 1986 en 1998. Minister van Defensie in de periode 1981-1982 en vice-premier/minister van Buitenlandse Zaken 1994-1998.
- Jan Terlouw, partijleider tussen 1972 en 1982. Vice-premier/minister van Economische Zaken in de periode 1981-1982.
- Els Borst, partijleider tussen 1998 en 2002. Minister van Volksgezondheid tussen 1994 en 2002 en sinds 1998 vice-premier.
- Thom de Graaf, partijleider tussen 2002 en 2005. Vice-premier/minister van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties in de periode 2003-2005.
- Laurens-Jan Brinkhorst, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken tussen 1973-1977, minister van Landbouw tussen 1998 en 2002, minister van Economische Zaken tussen 2003-2006, waarvan het laatste jaar als vice-premier
Jongerenorganisatie
De jongerenorganisatie van D66 heet Jonge Democraten en draagt als ondertitel 'Vrijzinnig-democratische jongerenorganisatie'. Diverse leden van deze organisatie zijn later binnen D66 politiek actief geworden, waaronder Boris van der Ham en Jan Paternotte.
Ledenverloop
| Jaar | Ledenaantal | Jaar | Ledenaantal | Jaar | Ledenaantal | Jaar | Ledenaantal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1966 | 1.500 | 1977 | 4.410 | 1988 | 8.543 | 1999 | 12.027 |
| 1967 | 3.700 | 1978 | 8.424 | 1989 | --- | 2000 | 11.878 |
| 1968 | 3.850 | 1979 | 11.677 | 1990 | 9.829 | 2001 | 11.188 |
| 1969 | 5.075 | 1980 | 14.638 | 1991 | 11.325 | 2002 | 12.188 |
| 1970 | 6.400 | 1981 | 17.765 | 1992 | 13.000 | 2003 | 12.711 |
| 1971 | 5.620 | 1982 | 14.500 | 1993 | 14.500 | 2004 | 13.507 |
| 1972 | 6.000 | 1983 | 12.000 | 1994 | 15.000 | 2005 | 12.827 |
| 1973 | 6.000 | 1984 | 8.774 | 1995 | 15.000 | 2006 | 11.065 |
| 1974 | 300 | 1985 | 8.000 | 1996 | 13.230 | 2007 | 10.462 |
| 1975 | 667 | 1986 | 8.300 | 1997 | 13.747 | ||
| 1976 | 2.000 | 1987 | 8.700 | 1998 | 13.391 |
Bron: D66 - ledentallen (Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen)
Aanhang
Hoewel de aanhang van politieke partijen niet meer vaststaat en verkiezingsuitslagen behoorlijk kunnen schommelen, is D66 globaal genomen een uitgesproken Randstadpartij, die verder haar stemmen hoofdzakelijk in en rond universiteitssteden behaalt. De gemeente waar D66 bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 procentueel de meeste stemmen haalde was Wageningen (4,99%) in de provincie Gelderland, woonplaats van Alexander Pechtold. Eén van de weinige echte bolwerken van de partij is het Noord-Limburgse Gennep, zij het alleen voor de gemeenteraads- en Provinciale Statenverkiezingen.
Zusterpartijen
D66 maakt deel uit van een wereldwijde familie van sociaal-liberale partijen. Voorbeelden zijn de Britse Liberal Democrats, de Canadese Liberale Partij, de Deense Sociaal Liberalen, de Noorse Liberale Partij, de Zweedse Liberale Volkspartij, het Vlaamse Spirit, de Franse Linkse Radicalen, de Italiaanse Radicalen en de Poolse Democraten.
Overige bekende leden
- Jerney Kaagman, zangeres, voorzitster muzikantenvakbond en jurylid Idols
- Floor Kist, diplomaat, tekstschrijver en columnist
- Alexander Rinnooy Kan, wiskundige en topfunctionaris (o.a. oud-voorzitter werkgeversorganisatie VNO(NCW))
- Carlo Strijk, ondernemer, tv-presentator, zanger en kandidaat-lijsttrekker D66 in 2006
- Rob de Wijk, geschiedkundige en deskundige internationale betrekkingen en veiligheid
- Tom Kok, voormalig partijvoorzitter (1996-1999), Oud voorzitter AVRO
Literatuur
- Menno Sierk van der Land, Tussen ideaal en illusie. De geschiedenis van D66 1966 - 2003, druk 2003, 512 p., Sdu - Den Haag, ISBN 90-12-09573-5
- Joris Backer, Tussen droom en daad: D'66 en de politieke crisis: meningen, druk 1983, 163 p., In den Toren - Baarn, ISBN 90-6074-596-5
Zie ook
Externe links
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
| Nederlandse Liberale partijen |
|---|
| Politieke partijen in Nederland |
|---|
|
Vertegenwoordigd in de Staten-Generaal: Uitsluitend vertegenwoordigd in het Europees Parlement: |
Why are we here?
All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License
This page is cache of Wikipedia. History